Op weg naar samenleving 3.0

19-04-2016

Nederland zal de komende decennia transformeren naar een nieuwe samenleving, waarin machtsverhoudingen zoals we die nu kennen radicaal zijn omgegooid, voorspelt Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam in de nieuwste uitgave van GO!Mobility.

GO!Mobility

In die kantelperiode op weg naar samenleving 3.0 heerst chaos en onzekerheid. De economie wordt disruptief, bedrijven vallen om en vanzelfsprekende waarden verdwijnen. Wat betekent deze cultuuromslag voor de samenleving, de economie als geheel en voor een organisatie als RAI Vereniging die zichzelf ook aan het herpositioneren is? Rotmans houdt hen die zich in een transformatieproces bevinden een spiegel voor. Veranderen kan volgens hem namelijk ook heel leuk zijn.

 

Netwerksamenleving
In de huidige kantelperiode die hij de samenleving 3.0 noemt verandert de verhouding tussen overheid en burgers naar zijn mening drastisch. Terwijl de maatschappij op dit moment nog vooral ‘verticaal’ is opgebouwd (vakbonden, brancheorganisaties, belangenorganisaties, politieke partijen etc.) komen er steeds meer horizontale verbanden. Zoals sterkere lokale gemeenschappen, coöperaties, sociale en fysieke netwerken. “We gaan toe naar een van onderop (bottum-up) georganiseerde netwerksamenleving met mondige zelfredzame burgers, waarbij de overheid alleen in beeld komt in een faciliterende rol. Veel vernieuwing zal van onderop komen. Het zijn de creatieve burgers en ondernemers die uiteindelijk voor een doorbraak zullen zorgen.”

Institutionele stofzuiger
Hij wijst er op dat er nu al vele duizenden burgerinitiatieven plaatsvinden op het terrein van zorg, energie en welzijn. “Ik schat dat daarbij al meer dan een miljoen mensen actief bij is betrokken. Dit betekent dat de disruptieve burger onstuitbaar dichterbij komt en zijn leefomgeving zelf inricht.”

In die tussenliggende periode, vervolgt hij,  luidt  het motto ‘vooruit naar vroeger’. Terug naar de menselijke maat op een hypermoderne en innovatieve wijze, en moeten we afscheid nemen van het oude en het nieuwe omarmen. “Eigenlijk zou er een soort institutionele stofzuiger moeten zijn om het oude op te zuigen. In feite zou Nederland een ministerie van afbraak moeten hebben om de oude instituties op te ruimen.”

Viervoudige kanteling
Tegelijkertijd wordt ook de economie disruptief, betoogt hij. “Uber biedt wat een normaal taxibedrijf niet levert. Bij Uber is het mogelijk de auto te kiezen, de prijs, de rit etc., terwijl dit bij een normaal taxibedrijf niet kan. Het verdienmodel van Uber vermenigvuldigt zich overal. Zij verbinden immers digitaal chauffeurs aan passagiers. Slimmer, eenvoudiger en goedkoper kan niet. Dit is disruptief en houdt in dat elke sector met Uber te maken krijgt. Daarachter schuilt nog een viervoudige kanteling. Iedereen gaat gebruik maken van ‘the internet of things’, krijgt te maken met robotisering en deelproducten en die worden goedkoper, sneller en slimmer gemaakt door start-ups. En die disruptieve technologie helpt mensen om zich nog slimmer te organiseren en zo dus de nieuwe markt te vormen.”

Met als consequentie dat Rotmans alle sectoren die hij onderzocht heeft ziet kantelen. Of het nu gaat om de bouw, de zorg, welzijn, energie, onderwijs, allemaal zijn ze op zoek naar een nieuwe oriëntatie, een nieuwe omgang met mensen en nieuwe verdienmodellen. Om die cultuuromslag goed te laten voltrekken is naar zijn optiek een nieuw spel met nieuwe spelers en nieuwe spelregels nodig.