‘De mens moet zich niet aanpassen aan de weg, maar de weg aan de mens’

15-12-2015

Gedrag is een essentiële factor in het verkeer, maar je kunt de oorzaak van een ongeval, anders dan de media vaak willen doen geloven, nooit volledig wijten aan menselijk handelen of falen, zegt Marjan Hagenzieker, hoogleraar Verkeersveiligheid TU Delft.

In GO!Mobility Magazine vertelt zij dat gebrekkige verkeerssystemen volgens haar primair de oorzaak zijn van menselijke fouten op de weg. Niet de mens. In haar oratie pleitte zij voor betere verkeersmodellen. “Als je daarin de component gedrag mee laat wegen, kun je veel beter voorspellen hoeveel ongevallen er jaarlijks plaatsvinden.”

Marjan Hagenzieker is vorig jaar benoemd tot hoogleraar in de Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen aan de TU Delft. Zij combineert haar werk als wetenschappelijk adviseur bij de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) met het hoogleraarschap. Hagenzieker benadrukt dat gedrag essentieel is in het verkeer.

Optimaal veilig verkeerssysteem
“We moeten rekening houden met wat mensen willen en kunnen. Mensen met haast gaan vaak sneller rijden, en hogere snelheden leiden eerder tot ongevallen. Het heeft echter geen zin om die haast met beleid of andere maatregelen opeens te laten verdwijnen. Dat gaat echt niet lukken. Wat wel kan is zorgen voor een optimaal veilig verkeerssysteem. Dan kúnnen die ongevallen eenvoudig niet meer gebeuren.”

We moeten, vervolgt zij, mensen dus niet willen veranderen, maar met zijn allen de wegen zo bouwen dat ze geschikt zijn voor de weggebruikers. “Gemaakte fouten die aan hen worden toegeschreven zijn lang niet altijd de fouten van de mens, maar van het verkeerssysteem als geheel.”

Een bak met formules
Gedrag is volgens haar weliswaar een belangrijke factor, maar tegelijkertijd slechts één component in het hele verkeerssysteem, dat verder bestaat uit het voertuig zelf, tal van omgevingsfactoren (wegen, soort bebouwing, weersomstandigheden) en de beleidsfactoren. In haar oratie zei Hagenzieker dat de factor gedrag in verkeersmodellen tot nu toe vrijwel ontbreekt of onvoldoende wordt meegewogen.

“Dergelijke modellen zijn voor veel mensen een abstracte term. Je zou ze kunnen zien als een bak met formules. Als je gedrag daarin een prominente plek geeft krijg je beter inzicht in de oorzaken van ongevallen en wat er aan te doen is en is het eveneens beter mogelijk het aantal verkeersongevallen te voorspellen.”

Nieuw rijbewijs
Hagenzieker verwacht dat de factor mens in het verkeer op de langere termijn, ook met de komst van autonoom rijdende voertuigen, cruciaal blijft. Want, stelt zij, er zullen de komende decennia nog zeer veel weggebruikers zijn die niet automatisch rijden.

“Sterker nog”, “op de wat kortere termijn zullen automobilisten zelfs méér moeten kunnen met hun in meer of mindere mate automatisch rijdende voertuig. Bestuurders moeten namelijk worden getraind om supervisie te houden op hun automatisch rijdende voertuig. Software kan immers gaan haperen, het systeem kan het laten afweten of er kunnen zich situaties voordoen waarbij de auto het even niet meer weet. Misschien moet er wel een nieuw rijbewijs komen voor mensen die automatisch rijden en voor hen die dat niet doen, want die laatste groep moet ook weten om te gaan met zelfrijdende auto’s.”